Tay-Sachs Hastalığı nedir? belirtileri ve tedavisi

Tay-Sachs (Merkezi Sinir Sistemi) hastalığı hakkında merak ettiğiniz birçok şeyi makalemizde bulabilirsiniz.

Sağlık 20.10.2022, 08:15 20.10.2022, 12:37 Emre
Tay-Sachs Hastalığı nedir? belirtileri ve tedavisi

Tay-Sachs Hastalığının Nedeni

HEXA adlı bir gendeki defekt Tay –Sachs hastalığına yol açar. Çoğu hastada HEXA geninin iki tane sağlıklı versiyonu mevcuttur. Bu gen, Hex-A adlı bir enzim kodlar. Bu enzim ise, GM2 ganglioside adlı bir yağ molekülünün beyinde ve omurilikte birikmesini önler. Bazı kişiler de bu genin sağlıklı bir adet kopyasını içerir ve buna rağmen beynin ve omuriliğin sağlıklı olmasına yetecek kadar Hex-A enzimi kodlar. Fakat Tay –Sachs hastalığı ile doğan bebekler, her iki ebeveynden de genin mutasyonlu bir kopyasını almış olurlar. Bu nedenle Hex-A enzimi sentezleyemezler ve bundan dolayı GM2 ganglioside zamanla sinir sistemindeki nöronların içerisinde birikim yapar. Böylece sinir sistemi hasara uğramaya başlar.

Tay-Sachs’in Belirtileri Nelerdir?

1. Çocuklarda Tay-Sachs'in Belirtileri

Etkilenen bebeklerin çoğunda rahimde başlayan ve çoğu durumda 3 ila 6. ay arasında ortaya çıkan semptomların olduğu bir sinir hasarı vardır. İlerleme hızlıdır ve çocuk tipik olarak 4 veya 5 yaşında vefat eder.

Bebeklerde Tay-Sachs belirtileri şunlardır:

  • Sağırlık
  • İlerleyen körlük
  • Azalmış kas gücü
  • Artmış irkilme tepkisi
  • Felç veya kas fonksiyon kaybı
  • Nöbet
  • Kas sertliği (spastisite)
  • Gecikmiş zihinsel ve sosyal gelişim
  • Yavaş büyüme
  • Makula (gözdeki retinanın merkezine yakın oval şekilli bir alan) üzerindeki kırmızı nokta

2. Acil Durum Belirtileri

  • Çocuğunuzun nöbet geçirmesi veya nefes alması zorluğu varsa, acil servise gidin veya hemen 112’yi arayın.

3. Tay-Sachs'ın Diğer Formlarının Belirtileri

  • Ayrıca geç başlangıçlı çocukluk, kronik ve daha nadir görülen ama ciddiyeti daha hafif olma eğiliminde olan yetişkin formları da vardır.
  • Tay-Sachs’ın genç formuna sahip kişiler tipik olarak 2 ila 10 yaş arasında semptomlar gösterir ve genellikle 15 yaşına kadar geçer.
  • Tay-Sachs’ın kronik formuna sahip olanlar 10 yaşına kadar semptomlar geliştirir, ancak hastalık yavaş ilerler. Belirtiler arasında lekeli konuşma, kas krampları ve titreme olabilir. Yaşam beklentisi, hastalığın bu şekline göre değişir ve bazı kişilerin normal bir ömrü olur.
  • Yetişkin Tay-Sachs en hafif şeklidir. Belirtiler ergenlik veya yetişkinlik döneminde ortaya çıkar. Tay-Sachs hastalığının yetişkin formunda olan insanlar genellikle şu belirtilere sahiptir:
  1. Kas güçsüzlüğü
  2. Konuşma bozukluğu
  3. Kararsız yürüyüş
  4. Hafıza problemleri
  5. Titreme
  6. Semptomların şiddeti ve yaşam beklentisi değişkenlik gösterir.

Tay-Sachs’ın Sebebi Nedir?

Kromozom 15’teki kusurlu bir gen (HEX-A) Tay-Sachs hastalığına neden olur. Bu kusurlu gen, vücudunuzun hekzosaminidaz A denilen bir protein üretememesine neden olur. Bu protein olmadan, beyindeki sinir hücrelerinde biriken gangliositler adı verilen kimyasallar, beyin hücrelerini tahrip eder.

Hastalık kalıtsaldır, yani ailelerden geçer. Etkilenebilmek için kusurlu genin iki kopyasını almanız gerekir. Yalnızca bir ebeveynin kusurlu geni geçerse, çocuk taşıyıcı olur. Etkilenmezler, ancak hastalığı kendi çocuklarına aktarabilirler.

Tay-Sachs için Risk Faktörleri Nelerdir?

Hastalık en çok Aşkenazi Yahudileri arasında görülür. Bunlar, aileleri Orta veya Doğu Avrupa’daki Yahudi topluluklarından gelen insanlardır. Yahudi Genetiği Merkezi’ne göre, Amerikan Aşkenazi Yahudi nüfusundaki yaklaşık 30 kişiden biri Tay-Sachs taşıyıcısıdır.

Hastalığı önlemenin bir yolu yoktur, ancak taşıyıcı olup olmadığınızı ya da fetüsünüzün hastalığı olup olmadığını görmek için genetik testler yapabilirsiniz. Siz veya eşiniz taşıyıcı ise, genetik testler çocuk sahibi olup olmama konusunda karar vermenize yardımcı olabilir.

Tay-Sachs Nasıl Teşhis Edilir?

Koryonik villus örneklemesi (CVS) ve amniyosentez gibi prenatal testler, Tay-Sachs hastalığını teşhis edebilir. Genetik testler genellikle bir çiftin bir üyesi veya her ikisi de hastalığın taşıyıcısı olduğunda yapılır.

CVS, gebeliğin 10 ila 12 haftası arasında gerçekleştirilir ve plasentadan vajina veya karın yoluyla bir hücre numunesi almayı içerir. Amniyosentez, gebeliğin 15 ila 20 haftası arasında yapılır ve annenin karnından bir iğne kullanarak fetüsü çevreleyen sıvının bir numunesinin çıkarılmasını içerir.

Bir çocuk Tay-Sachs belirtileri gösteriyorsa, doktor fizik muayene yapabilir ve aile geçmişi alabilir. Çocuğunuz kanında veya doku numunelerinde enzim analizi yapılabilir ve bir göz muayenesinde, makulalarında kırmızı bir leke ortaya çıkabilir.

Tay-Sachs Nasıl Tedavi Edilir?

Tay-Sachs’ın tedavisi yoktur. Tedavi genellikle çocuğu rahat ettirmekten ibarettir. Buna “palyatif bakım” denir. Palyatif bakım; ağrı ve nöbetleri kontrol altına almak için anti-epileptikler, fizik tedavi, beslenme tüpleri ve akciğerlerde mukus birikmesini azaltmak için solunum bakımı gibi ilaçları içerebilir.

Aileye duygusal destek de önemlidir. Destek grupları aramak, başa çıkmanıza yardımcı olabilir. Hasta bir çocuğun bakımını yapmak duygusal olarak zordur ve aynı hastalıklarla mücadele eden diğer ailelerle konuşmak rahatlatıcı olabilir.

Tay-Sachs Hastalığına Yardım Eleme

Tay-Sachs hastalığı kalıtsal olduğu için, tarama dışında bunu önlemenin bir yolu yoktur. Bir aile kurmayı düşünen iki ebeveyn üzerinde genetik testler yaparak Tay-Sachs hastalığının taşıyıcılığını tarayabilirsiniz. Tay-Sachs’ın taşıyıcıları için tarama 1970’lerde başlamış ve Tay-Sachs ile doğan Aşkenazi Yahudilerinin sayısını %90 oranında azaltmıştır.

Bir aile kurmayı planlıyor ve siz veya eşiniz Tay-Sachs hastalığı için taşıyıcı olabileceğinizi düşünüyorsanız genetik bir danışmanla konuşun.

Yaşamın İlerleyen Dönemlerinde Tay –Sachs Hastalığı

Tay –Sachs hastalığının, yetişkinlik döneminde başlayan nadir bir formu da vardır. Tanı koyulması zor olabilir. Hastalığın yeni doğanları etkileyen versiyonunda da olduğu gibi, yetişkinlikte başlayan türü de HEXA gen mutasyonlarından kaynaklanır. Belirtiler, yetişkinlikte ortaya çıkmaya başlar. Erken belirtiler; sakarlığı, dengede problemlerini ve bacaklarda kas zayıflığını kapsar. Ayrıca hasta, akıl sağlığı sorunlarına da sahip olabilir. Hastalığın bu formunda belirtilerin ciddiliği ve yaşam süresi beklentisi, vakadan vakaya değişkenlik gösterir. Yetişkinlikte başlayan Tay –Sachs hastalığı, yaşam süresini her zaman kısaltmaz.



Yorumlar (1)
Özge Akçay 5 yıl önce
Geniş ve bilgilendirici bir içerik olmuş, emeği geçenlere teşekkürler.
15
açık
Günün Anketi Tümü
En Çok Sevdiğiniz Renk Hangisi?
Namaz Vakti 19 Nisan 2024
İmsak 04:38
Güneş 06:12
Öğle 13:08
İkindi 16:53
Akşam 19:55
Yatsı 21:22
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 32 87
2. Fenerbahçe 32 85
3. Trabzonspor 32 52
4. Beşiktaş 32 48
5. Rizespor 32 48
6. Başakşehir 32 46
7. Kasımpasa 32 46
8. Sivasspor 32 44
9. Antalyaspor 32 42
10. Alanyaspor 32 42
11. A.Demirspor 32 40
12. Samsunspor 32 38
13. Ankaragücü 32 37
14. Kayserispor 32 37
15. Konyaspor 32 36
16. Hatayspor 32 33
17. Gaziantep FK 32 31
18. Karagümrük 32 30
19. Pendikspor 32 30
20. İstanbulspor 32 16
Takımlar O P
1. Eyüpspor 30 68
2. Göztepe 30 60
3. Kocaelispor 30 52
4. Ahlatçı Çorum FK 30 52
5. Sakaryaspor 30 51
6. Bodrumspor 30 49
7. Boluspor 30 46
8. Bandırmaspor 30 46
9. Gençlerbirliği 30 44
10. Erzurumspor 30 41
11. Keçiörengücü 30 36
12. Şanlıurfaspor 30 34
13. Ümraniye 30 34
14. Manisa FK 30 33
15. Tuzlaspor 30 32
16. Adanaspor 30 32
17. Altay 30 15
18. Giresunspor 30 7
Takımlar O P
1. M.City 32 73
2. Arsenal 32 71
3. Liverpool 32 71
4. Aston Villa 33 63
5. Tottenham 32 60
6. Newcastle 32 50
7. M. United 32 50
8. West Ham United 33 48
9. Chelsea 31 47
10. Brighton 32 44
11. Wolves 32 43
12. Fulham 33 42
13. Bournemouth 32 42
14. Crystal Palace 32 33
15. Brentford 33 32
16. Everton 32 27
17. Nottingham Forest 33 26
18. Luton Town 33 25
19. Burnley 33 20
20. Sheffield United 32 16
Takımlar O P
1. Real Madrid 31 78
2. Barcelona 31 70
3. Girona 31 65
4. Atletico Madrid 31 61
5. Athletic Bilbao 31 57
6. Real Sociedad 31 50
7. Valencia 31 47
8. Real Betis 31 45
9. Villarreal 31 39
10. Getafe 31 39
11. Osasuna 31 39
12. Las Palmas 31 37
13. Sevilla 31 34
14. Deportivo Alaves 31 32
15. Mallorca 31 31
16. Rayo Vallecano 31 31
17. Celta Vigo 31 28
18. Cadiz 31 25
19. Granada 31 17
20. Almeria 31 14