Sürekli Yaşayıp Fark Etmediğimiz Plasebo Etkileri

İnsan beyninin ne denli ilginç olduğu gösteren plasebo etkisi, aslında günlük yaşantımız içinde de farklı şekillerde karşımıza çıkmakta.

Yaşam 09.03.2017, 11:32 09.03.2017, 12:50
Sürekli Yaşayıp Fark Etmediğimiz Plasebo Etkileri

Literatürdeki tanımı ile "farmakolojik olarak etkisiz bir ilacın telkine dayalı bir etki ortaya çıkarma hali" olarak karşımıza çıkan Plasebo Etkisini daha önceden mutlaka duymuşsunuzdur.

Eğer tırnak içinde verdiğimiz tanımı tam anlayamadıysanız, plasebo etkisini şöyle basit bir örnek ile de anlatabiliriz; başı ağrıyan bir arkadaşınıza, "piyasadaki en iyi ağrı kesici budur, 2 dakikada baş ağrını geçirir" diye naneli şeker verdiğinizi düşünün. Arkadaşınız, aldığı şeyin son derece etkili bir ağrı kesici olduğunu düşünecek ve beynindeki koşullanma ve beklenti, gerçekten de baş ağrısının kesilmesine yarayacaktır. İşte burada ortaya çıkan durum plasebo etkisi oluyor.

Fakat plasebo etkisi her ne kadar tıp ile özdeşleştirilmiş olsa da günlük yaşantımızda yaptığımız, kullandığımız şeylerde bu durumu görmek aslında mümkün. İşte birkaç örnek ile günlük yaşantımızda farkında olmadığımız plasebo etkileri:

'Yüklenme (Loading)' Çubukları

Program yüklemeden sosyal medyada durum paylaşmaya, ya da uygulama güncellemeye kadar pek çok şeyde karşımıza çıkan bu çubukların %70'i, aslında pek çok programcının dediğine göre aslında sadece görüntü amaçlı. Görüntü amaçlı olmalarına karşın bu çubukların kullanılmasının nedeni ise kullanıcıların hiçbir şey görmeden bekleyip sıkılmalarını engellemek.

Asansördeki Kapı Kapatma Düğmeleri

Plasebo etkisinin sadece tıpta kullanılmadığını gösteren bir örnek olarak karşımıza çıkan asansör kapısı düğmeleri, mekanik plasebo denilen şeye örnek olarak da karşımıza çıkıyor. Muhtemelen denk gelmişsinizdir; asansöre binip kapı kapanması için düğmeye bastığınızda çoğu zaman ilk seferde kapanmaz. Sizde birkaç kez denersiniz ve anca o zaman işe yarar. İşte bunun sebebi, aslında o düğmenin hiçbir işe yaramayışındandır. Çoğu asansörde kapı kapanması için standart bir süre mevcut ve bu asansörlerdeki kapı kapatma düvmeleri aslında bir işlev barındırmıyor.

Trafik ışıklarında yayalar için bulunan karşıya geçme butonu

Özellikle yaya trafiğinin yoğun olduğu trafik ışıklarının direklerinde, "karşıya geçmek için lütfen düğmeye basın" şeklinde konuşan yardım sever sistemlere denk gelmişsinizdir. Düğmeye basarsınız, ona göre de ışık yayalar için yeşil olur. Aslında bu da mekanik plaseboya güzel bir örnek. Trafik ışıkları, çevrelerindeki diğer trafik ışıkları ile belli bir süre ve öncelik ayarı ile çalışmakta. Yani her yaya karşıya geçmek için bu düğmeye bastığında araçlara kırmızı yansaydı o düzen, zaman farkı falan olmazdı. O sebeple siz düğmeye bastıktan birkaç saniye sonra yeşil yanıyorsa aslında siz bastığınız için değil, kendi zamanı geldiği için yanıyor.

Termostat Düğmeleri

Özellikle ofislerde bulunan oda termostatları da diğer örneklerdeki gibi aslında koca bir yalan. Oda çok sıcak ya da soğuk oluyor, sizde bu cihazın düğmesinden o sıcaklığı ayarlayarak istediğiniz dereceye getiriyorsunuz. Aslında ofislerde ya da termostat düğmelerinin olduğu bekleme salonu gibi yerlerde genellikle merkezi ısıtma/soğutma sistemleri kullanılmakta ve böyle bir durumda odaların ayrı ayrı ısıtılması gibi bir durum pek mümkün değil. İşte bu nedenle 'dummy' yani 'aptal termostat' denilen cihazlar kullanılıyor. Bu termostatlar aslında bir işe yaramadığı gibi bazırlarında kullanan kişiye içerdeki havanın değişim gösterdiği hissini vermek için fan sesi bile eklenmekte.

Parlak, turuncu iş yeleği

Aslında bu etkiyi kendiniz de deneyebilirsiniz. Bu yeleklerden birini üstünüze giyin, elinize eldivenlerini takın ve durduk yere elinizdeki hilti ile asfalta girişip kırmaya başlayın. Muhtemelen kimse gelip "ne yapıyorsun?" diye sormayacaktır.

Kahvenin uykuyu açması

Özellikle üniversite öğrencisi arkadaşlar bu olaya sık sık başvurmaktalar. Ertesi güne sınavı olan, ödev vermesi gereken çoğu öğrenci, uyanık kalmak için kendini kahveye vurur ve halk arasında da kahvenin uyku açtığı yönünde bir kanı vardır. Fakat, aslında bu şeyin doğruluğunu kanıtlayan bilimsel bir dayanak bulunmamakta. Aksine, bu konu ile alakalı yapılan bir araştırmada kafeinin sizi uyanık tutmadığı, sadece kafein seviyesinin düşmesinden kaynaklanan yorgunluğun etkilerinin terse çevrildiği saptanmış. Yani kahve, kafein seviyesinin düşmesinden kaynaklı olan yorgunluğunuzu almayı başarsa da uyku ihtiyacınızda bir değişme sağlamıyor.

Halter kaldırırken yardım almak

Bunu bizzat kendim de daha önceden test etmiştim ve gerçekten de doğru diyebilirim. Özellikle arkadaşı ile aynı spor salonunda çalışanlar bilir; bench press yapan kişiye diğer kişi yardım etmek için halterin orta kısımlarından tutar ve kaldırma esnasında halteri destekler. Aslında halterin ağırlığı da göz önünde bulundurulduğunda yardım eden kişinin kaldırma işlemine neredeyse hiç katkısı olmadığı söylenebilir. Parmaklar halterin altına konmuştur ancak bench press yapan kişi aslında halteri yine kendi başına kaldırmaktadır.



Yorumlar (0)
15
açık
Günün Anketi Tümü
En Çok Sevdiğiniz Renk Hangisi?
Namaz Vakti 25 Mayıs 2024
İmsak 03:39
Güneş 05:31
Öğle 13:06
İkindi 17:04
Akşam 20:31
Yatsı 22:15
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 37 99
2. Fenerbahçe 37 96
3. Trabzonspor 37 64
4. Başakşehir 37 58
5. Beşiktaş 37 56
6. Kasımpasa 37 53
7. Alanyaspor 38 52
8. Sivasspor 37 51
9. Rizespor 37 50
10. Antalyaspor 38 49
11. A.Demirspor 37 44
12. Samsunspor 37 43
13. Kayserispor 37 42
14. Konyaspor 37 41
15. Gaziantep FK 37 41
16. Ankaragücü 37 40
17. Hatayspor 37 38
18. Karagümrük 37 37
19. Pendikspor 37 37
20. İstanbulspor 37 16
Takımlar O P
1. Eyüpspor 34 75
2. Göztepe 34 70
3. Sakaryaspor 34 60
4. Bodrumspor 34 57
5. Ahlatçı Çorum FK 34 56
6. Kocaelispor 34 55
7. Boluspor 34 53
8. Gençlerbirliği 34 51
9. Bandırmaspor 34 50
10. Erzurumspor 34 44
11. Ümraniye 34 43
12. Manisa FK 34 40
13. Keçiörengücü 34 40
14. Adanaspor 34 39
15. Şanlıurfaspor 34 38
16. Tuzlaspor 34 38
17. Altay 34 10
18. Giresunspor 34 7
Takımlar O P
1. M.City 38 91
2. Arsenal 38 89
3. Liverpool 38 82
4. Aston Villa 38 68
5. Tottenham 38 66
6. Chelsea 38 63
7. Newcastle 38 60
8. M. United 38 60
9. West Ham United 38 52
10. Crystal Palace 38 49
11. Brighton 38 48
12. Bournemouth 38 48
13. Fulham 38 47
14. Wolves 38 46
15. Everton 38 40
16. Brentford 38 39
17. Nottingham Forest 38 32
18. Luton Town 38 26
19. Burnley 38 24
20. Sheffield United 38 16
Takımlar O P
1. Real Madrid 37 94
2. Barcelona 37 82
3. Girona 38 81
4. Atletico Madrid 37 73
5. Athletic Bilbao 37 65
6. Real Sociedad 37 60
7. Real Betis 37 56
8. Villarreal 37 52
9. Valencia 37 48
10. Deportivo Alaves 37 45
11. Osasuna 37 44
12. Getafe 37 43
13. Sevilla 37 41
14. Celta Vigo 37 40
15. Las Palmas 37 39
16. Rayo Vallecano 37 38
17. Mallorca 37 37
18. Cadiz 37 33
19. Granada 38 21
20. Almeria 37 18