Geçmeyen öksürüğünüz mü var? Dikkat!

Günlerdir geçmeyen öksürüğünüz mü var? Aman dikkat! Sigara ve akciğer hastalıklarında öksürük ve diğer akciğer hastalıkları hakkında bilinmesi gereken her şey..

Sağlık 26.05.2018, 02:20 26.05.2018, 04:05 Emre
Geçmeyen öksürüğünüz mü var? Dikkat!

ÖKSÜRÜK, SİGARA VE KRONİK OBSTRÜKTİF AKCİĞER HASTALIĞI (KOAH)

Öksürük, bronşlarda birikmiş olan salgıların ya da solunum yollarına kaçan yabancı cisimlerin aşağıdan yukarıya yani ağıza doğru atılmasına yardımcı olan ve refleks yoluyla oluşan, patlayıcı tarzda çok kuvvetli soluk verme hareketidir. Motor sinirler aracılığıyla yönetilen öksürük refleksi, irrite olan öksürük reseptörlerinden kaynaklanan uyarıların duyu sinirleri ile merkezi sinir sistemindeki ‘öksürük merkezi’ne iletilmesi sonucunda oluşur. Öksürük reseptörleri solunum sistemi dışında plevra, perikard, kulak yolları, paranazal sinüsler, mide ve diaframda da bulunmaktadır. Bu refleksin aktivasyonu inflamatuvar, mekanik, kimyasal ve termal uyarılarla gerçekleşebilir.(1,2,3)

Öksürüğe neden olan uyarılar gırtlak da dahil olmak üzere solunum yolları, kulak, farenks ve mideden kaynaklanmaktadır. Genellikle hava yollarına kaçan büyük ya da toz gibi çok küçük partiküller, havayolu mukozasının kimyasal madde ve tahriş edici gazlar ile teması, birikmiş sekresyonlar, havayolunda (tümör gibi) kitlesel lezyonların varlığı, enfeksiyonlarda oluşan enflamasyon gibi olaylar, öksürük uyarılarının bronş mukozasından çıkmasına neden olmaktadır. (1-4)

Öksürük havayollarının önemli bir savunma mekanizmasıdır: Havayollarını tıkayan bir durum söz konusu olduğunda, havayollarındaki havanın dışarıya doğru basınçla verilmesiyle oluşur, havayollarındaki irritanlar istemli ya da istemsiz öksürüğe neden olur, havayollarındaki bazı hücrelerin irrite olması ya da viral enfeksiyonlara bağlı solunum yolu inflamasyonu da diğer öksürük oluşma mekanizmalarıdır.(1-4)

Akut öksürüğün en sık nedenleri üst solunum yollarının viral ya da bakteryel infeksiyonları, pnömoni, aspirasyon, kardiyojenik pulmoner ödem ve nadiren pulmoner embolidir. Kronik öksürüğün en sık nedeni sigaraya bağlı kronik bronşittir.(1-4)

Kronik sigara içimi, kronik öksürük ve balgam nedenidir. Havayollarının birikmiş toksin ve mukusu temizlemesine yöneliktir ve sabahları daha sıktır. Gıcıklanma şeklinde olabileceği gibi, tek ya da ataklar şeklinde, kuru ya da sekresyonlu olabilir ve hatta sigara bırakıldıktan sonra da başlayıp, haftalarca devam edebilir. Ataklar sıklıkla kişinin içme süresi ve miktarıyla ilgilidir. Boğmaca öksürüğü şeklinde olan öksürük sigara bıraktıktan sıklıkla 2 hafta sonra başlar ve 24 haftaya kadar devam edebilir. 'Sigara öksürüğü' dışında da, kronik sigara içiminin yol açtığı solunum yolları ve akciğer fonksiyonlarında bozulma nedeniyle de öksürük görülür ve bu öksürük KOAH 'ın erken dönem bulgularından biri olabilir. Sigaranın KOAH için en önemli risk faktörü olduğu bilinmektedir.(2-5)

Sigara, solunum sistemi semptomlarının ortaya çıkışı açısından da en önemli risk faktörüdür. 10 paket-yıl sigara içiminin akciğer dokusunda ve fonksiyonlarında kalıcı bozulmanın başlaması için yeterli olduğu, yapılan birçok çalışmada gösterilmiştir.(5)

Sigara içenlerde öksürüğün nedeninin araştırılması kafa karıştırıcı olabilir; çünkü sıklıkla neden havayolları mukozasının sigara dumanı ile irritasyonudur. Yapılacak olan ileri tetkikler hem zaman hem de ekonomik açıdan kayba yol açacaktır. Ancak diğer taraftan da öksürük bu populasyonda kronik bronşit, amfizem ve bronkojenik kanserin sıklıkla ilk ve en önemli bulgusudur. Sürekli, ciddi ve tekrarlayan ataklarla olan öksürük, balgam miktar ve özelliklerinde değişiklik olması, hemoptizi ya da kilo kaybının eşlik etmesi, halsizlik, gece terlemesi ve ateş gibi semptomların varlığı ileri tetkik gerektiren önemli ipuçlarıdır. (3-5)

Sigara dumanına kronik maruziyet, havayollarındaki öksürük reseptörlerinin duyarlılığını zaman içinde azaltır. Öksürük refleksinin baskılanması bakteryel infeksiyonlara yatkınlığı arttırır. Uzamış öksürük ayrıca akciğerlerde akut bronşit ya da pnömoni gibi viral infeksiyonların da habercisi olabilir. Sigarada bulunan toksik irritanlar uzun dönemde nefes darlığı ve balgam oluşumuna da yol açarlar.(3-7)

Sigaraya bağlı kronik öksürük idrar inkontinansı, insomnia ve boğaz ağrısına yol açar. Boğulur vasıfta öksürük göğüste yanma ve post-nazal akıntıyı da tetikler. Uzun dönemde kontrol edilemeyen öksürük ve akciğer sağlığı kişinin hem ruh sağlığını, hem de sosyal hayatını etkiler.(1-6)

Her 5 sigara içiciden biri sürekli öksürükten yakınmaktadır. Pek çok sigara içici öksürür, ancak %3’ü bu öksürüğün kronik bronşit ya da amfizemin; yani KOAH’ın semptomu olduğundan haberdardır.(4,5)

‘Sigara öksürüğü’ medikal bir terim değildir, sigara içildiğinde akciğerlerimizde ve solunum yollarında olan değişikliklere dair bir tanımlamadır. Bu tanımlama sigara içmekle ilişkili olsa da, boğaz, burun ve akciğerleri uzun yıllar diğer irritanlara maruz kalanlarda da görülür.
Burun ve trakeadaki ‘silya’ adı verilen ince yapılar irritanları uzaklaştırma görevini yaparlar. Sigaraya maruziyetin başlaması ve artmasıyla silyalarda harabiyet başlar, zaman içinde tümüyle fonksiyon kaybına uğrarlar. Özellikle gece uyurken, sigara içilmediğinde, silyalar normalde yaptıkları biriken salgıyı temizleme görevini yapamazlar. Sigara içilmesi ayrıca akciğerlerin korunma amaçlı daha çok mukus salgılamasına yol açar. Dolayısıyla sabah kalkıldığında solunum yollarında biriken sekresyon tekrarlayan, arka arkaya gelen öksürükle temizlenir. Uzun süredir sigara içenlerde, sabah kalktıktan sonraki öksürük oldukça uzun sürer.(4-6)

‘Sigara öksürüğü’ silyaların hasar gördüğünü ve fonksiyonlarını yerine getiremediğini gösterir. Bunun sonucu olarak infeksiyöz ajanların da uzaklaştırılamadığı bilinmektedir; çünkü silyalar havayoluyla bulaşan infeksiyonlara karşı önemli bir savunma mekanizmasıdır. Böylece hem alt ve üst solunum infeksiyonlarına yakalanma sıklığı artar, hem de iyileşme süreci uzar.(4-6)

ÖKSÜRÜK VE DİĞER AKCİĞER HASTALIKLARI

Öksürüğe neden olan farklı akciğer ve akciğer dışı hastalıklar, öksürüğün karakterinde de farklılıklar yaratmaktadır. Örneğin üst solunum yolu infeksiyonlarında genellikle kuru öksürük varken; bronşektazi, akciğer absesi gibi hastalıklarda öksürükle birlikte bol iltihaplı balgam çıkarma yakınmaları da mevcuttur. Astım atağında öksürükle birlikte zor ve az miktarda koyu yapışkan balgam çıkarma, nefes darlığı, hışıltılı solunum gibi belirtiler genellikle vardır. Öksürükle ağızdan kan gelmesi genellikle bronşektazi, akciğer kanseri, akciğer absesi, akciğer tüberkülozu, akciğer hidatik kisti, kalp yetmezliği gibi hastalıklarda görülür. Yine akciğer absesi ve bazı bronşektazi olgularında, anaerob bakterilerin yapmış olduğu enfeksiyon sonucu solukta oluşan çürük kokusu, daha hastanın odasına girer girmez fark edilebilir. İşte öksürüğün karakteri olarak tanımlayabileceğimiz bu özellikler hekime ayırıcı tanı açısından yol göstericidir.(6,7)

Hışıltılı solunum, nefes darlığı, göğüste sıkışma hissi gibi yakınmaların yanı sıra görülen öksürük atakları astım hastalığının önemli semptomlarındandır.(8)Öksürük genellikle kuru, geceleri daha fazla ve kroniktir. Astımlı hastalarda öksürüğün havayolu obstrüksiyonuna bağlı olarak geliştiği ve öksürük reseptörlerinin lokal bronkokonstriksiyonla uyarıldığı ilk kez Salem ve Aviado tarafından bildirilmiştir. Bronkodilatör tedavinin öksürüğün tek semptom olduğu hastalarda etkili olması bu görüşü desteklemektedir.(9)

Nonastmatik eozinofilik bronşit (NAEB) kronik öksürük nedenlerinin %10-15’ini oluşturur. Bu hastalarda astımdaki gibi havayolu fonksiyon bozukluğu yoktur, sigara içmemektedirler ve öksürükleri inhaler kortikosteroide yanıt vermektedir. Bu nedenle sıklıkla ilk basamak tedavi merkezlerinde astım tanısı alırlar. Balgamda eozinofili önemli bir bulgudur.(10)

Kronik bronşit en sık nedenin sigara olduğu, bunun yanısıra ileri yaş, erkek cinsiyet, çocuklukta geçirilen alt solunum yolu infeksiyonları ve mesleki maruziyetin de rol oynadığı bir klinik tablodur. Havayollarında inflamasyon ve aşırı mukus salgısı öksürük refleksini uyarır. Öksürük iki yıl üstüste, en az 3 ay ve bol balgamlıdır.(6,7)

Kronik öksürükle başvuran hastalarda %4 oranında bronşektazi saptanmaktadır. Bronşektazi, genellikle infeksiyona sekonder olarak bronşların elastik ve müsküler yapısının kalıcı biçimde genişlemesidir. Erişkin hastaların çoğunda neden idyopatiktir. Bronşial obstrüksiyon, geçirilmiş pnömoni, kistik fibrozis, konak immunitesini azaltan durumlar, kronik Mycobacterium avium kompleks infeksiyonu, romatoid artrit, inflamatuar barsak hastalıkları, bazı konjenital hastalıklar ve sarı tırnak sendromu gibi tablolar bronşektaziye neden olabilir. Bronşektazide öksürük sıklıkla bol, pürülan ve kötü kokuludur. Hemoptizi de eşlik edebilir. Nadiren öksürük balgamsız ve kuru vasıftadır.(7,11,12)

Tüberküloz öksürüğün sık rastlanan nedenlerinden olmamakla birlikte, öksürük tüberkülozun en sık semptomudur. İnsidansın yüksek olduğu ülkelerde, bağışıklığı baskılanmış kişilerde, hijyen şartlarının bozuk olduğu yerlerde yaşayanlarda (huzurevi, hapishane, bakımevleri) 3 haftadan uzun süren öksürükte ve eşlik eden iştahsızlık, kilo kaybı, ateş, gece terlemesi ve hemoptizi gibi semptomlar varlığında mutlaka akla gelmelidir. Öksürük kuru ya da sekresyonlu olabilir.(3,6,7)

Bronşiyolit, interstisyel akciğer hastalıkları ve akciğer kanseri de öksürüğün semptom olarak karşımıza çıktığı, ayırıca tanı ve ileri tetkik yöntemleri gerektiren diğer hastalıklardandır.(3,6,7) Ayrıntılı öykü, öksürüğün özellikleri, risk faktörleri, tetkik sonuçları doğru bir şekilde değerlendirilmeli, ayırıcı tanı yapılmalı ve doğru tedavi yaklaşımıyla hasta rahatlatılmalıdır.

Prof. Dr. A. Füsun ÜLGER - Göğüs Hastalıkları

KAYNAKLAR:

  1. Yılmaz V. Öksürük, Tanım ve Epidemiyoloji. Yılmaz V, editör. ÖKSÜRÜK: Nedenler, Tanı ve Tedavi. 1. Baskı. İstanbul: TÜSAD Eğitim Kitapları Serisi; 2012. p.3 -7.
  2. Şahin G. Öksürük Fizyolojisi. Yılmaz V, editör. ÖKSÜRÜK: Nedenler, Tanı ve Tedavi. 1. Baskı. İstanbul: TÜSAD Eğitim Kitapları Serisi; 2012. p.9 -29.
  3. Hanley ME. The History and Physical Examination in Pulmonary Medicine. In: Hanley ME, Van Welsh CH eds. Current Diagnosis and Treatment in Pulmonary Medicine. International Edition. North America: McGraw-Hill; 2003. p.16-25.
  4. Everett CF, Kastelik JA Cough. In: Thompson RH, Morice AH eds. Chronic Persistent Cough in the Community. Licensee BioMed Central. 2007.
  5. Movahead M, Milne N. Association between amount of smoking with chronic cough and sputum production.The Internet Journal of Pulmonary Medicine, 2007, Volume 7, Number 1.
  6. Chung KF, Pavord I. Chronic Cough 1: Prevalance, pathogenesis and causes of chronic cough. Lancet 2008; 371 (9621). P.1364-71.
  7. Özşeker ZF. Öksürüğün Nadir Nedenleri. Yılmaz V, editör. ÖKSÜRÜK: Nedenler, Tanı ve Tedavi. 1. Baskı. İstanbul: TÜSAD Eğitim Kitapları Serisi; 2012. p.129 -139.
  8. Kuyucu T. Öksürük, Astımda Öksürük. Yılmaz V, editör. ÖKSÜRÜK: Nedenler, Tanı ve Tedavi. 1. Baskı. İstanbul: TÜSAD Eğitim Kitapları Serisi; 2012. p.43 -49.
  9. Salem H, Aviao DM. Antitussive drugs. Am J Med Sci 1964, 247. P.580-585.
  10. Çağlayan B. Nonastmatik Eozinofilik Bronşit. Yılmaz V, editör. ÖKSÜRÜK: Nedenler, Tanı ve Tedavi. 1. Baskı. İstanbul: TÜSAD Eğitim Kitapları Serisi; 2012. p.91 -95.
  11. Lazarus A, Myers J, Fuhrer G. Bronchiectasis in adults: a review. Postgrad Med 2008; 120 (3): 113-121.
  12. Rosen MJ. Chronic cough due to bronchiectasis: ACCP evidence -based clinical practice guidelines, Chest 2006; 129, p. 122-131.



Yorumlar (2)
Mevlüt 6 yıl önce
Slm arkadaşlar herkese geçmiş olsun benimde yıllardır geçmek bilmeyen bir öksürük şikayetim vardi bitkiler sayesinde kurtuldum
Bakın yıllarca çektim inanın öksürüğün kitabını yazacak hale geldim
Öksürmekten yemek yiyemez rahat konuşamaz sosyal ortamda kötü etkilenir Afedersiniz cinsel hayatınızı dahi kötü etkiler
Beyin kanaması göğüs yirtilmasi kasık agrimasi gibi kötü sonuçlar doğurabilir
Ben her şey denedim doktor filmler nefes testi röntgen kan tahlili idrar tahlili sonuç alamadım. Ama sonunda buldum çözümü.
Arife 5 yıl önce
Neymiş
15
açık
Günün Anketi Tümü
En Çok Sevdiğiniz Renk Hangisi?
Namaz Vakti 05 Mart 2024
İmsak 06:01
Güneş 07:25
Öğle 13:21
İkindi 16:31
Akşam 19:06
Yatsı 20:25
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 28 75
2. Fenerbahçe 28 73
3. Trabzonspor 28 46
4. Beşiktaş 28 46
5. Kasımpasa 28 40
6. Başakşehir 28 39
7. Rizespor 28 39
8. Antalyaspor 28 38
9. Sivasspor 28 38
10. A.Demirspor 28 35
11. Kayserispor 28 35
12. Samsunspor 28 33
13. Alanyaspor 28 33
14. Konyaspor 28 31
15. Ankaragücü 28 30
16. Hatayspor 28 29
17. Karagümrük 28 29
18. Gaziantep FK 28 29
19. Pendikspor 28 26
20. İstanbulspor 28 13
Takımlar O P
1. Eyüpspor 25 61
2. Göztepe 25 52
3. Kocaelispor 25 45
4. Sakaryaspor 25 43
5. Bodrumspor 25 42
6. Bandırmaspor 25 40
7. Ahlatçı Çorum FK 25 39
8. Boluspor 25 39
9. Gençlerbirliği 25 34
10. Erzurumspor 25 31
11. Keçiörengücü 25 31
12. Ümraniye 25 30
13. Manisa FK 25 28
14. Adanaspor 25 26
15. Şanlıurfaspor 25 24
16. Tuzlaspor 25 24
17. Altay 25 15
18. Giresunspor 25 7
Takımlar O P
1. Liverpool 27 63
2. M.City 27 62
3. Arsenal 27 61
4. Aston Villa 27 55
5. Tottenham 26 50
6. M. United 27 44
7. West Ham United 27 42
8. Newcastle 27 40
9. Brighton 27 39
10. Wolves 27 38
11. Chelsea 26 36
12. Fulham 27 35
13. Bournemouth 26 31
14. Crystal Palace 27 28
15. Brentford 27 26
16. Everton 27 25
17. Nottingham Forest 27 24
18. Luton Town 26 20
19. Burnley 27 13
20. Sheffield United 27 13
Takımlar O P
1. Real Madrid 27 66
2. Girona 27 59
3. Barcelona 27 58
4. Atletico Madrid 27 55
5. Athletic Bilbao 27 50
6. Real Betis 27 42
7. Real Sociedad 27 40
8. Las Palmas 27 37
9. Valencia 26 37
10. Osasuna 27 36
11. Getafe 27 35
12. Villarreal 27 32
13. Deportivo Alaves 27 29
14. Sevilla 27 27
15. Mallorca 27 27
16. Rayo Vallecano 27 26
17. Celta Vigo 27 24
18. Cadiz 27 19
19. Granada 26 14
20. Almeria 27 9