Bombalanan dağlar artık böyle kokuyor!

Batman'da 1990’larda boşaltılan köylerde artık çilek tarlaları var. Çözüm süreciyle köylerine dönen köylüler, çilek üretimine başladı. Üreticilerin sıkıntıları var ama huzurlular.

Yaşam 15.07.2014, 16:19 14.01.2017, 21:06
Bombalanan dağlar artık böyle kokuyor!

“Bu dağlarda kurşun değmeyen, bombalanmayan yer kalmadı. Her gün silah sesleri duyuyorduk...” Mahmut Doğan, 1990’larda köyünde yaşananları bu sözlerle anlatıyor. Doğan, yıllar sonra döndüğü boşaltılan köyünde şimdi çilek tarlaların sahibi. Çözüm süreciyle birlikte, ürettiği çilekleri, meyve ve sebze hallerine, reçel fabrikalarına gönderiyor.
 

Çözüm süreciyle çilek üretimi
 
Al Jazeera'den Burhan Ekinci'nin haberine göre; Güneydoğu’da çözüm süreci boşaltılan köylerine dönen insanlara iş imkanlarının açılmasını da sağlıyor. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'nın teşvikiyle hayata geçirilen Diyarbakır-Batman-Siirt Kalkınma Projesi ile köylülere hibe fonları sağlandı ve istihdam yaratıldı. Projeyle aynı zamanda köylülerin kendi işlerinin sahibi olmasını sağlıyor.
Çilek tarlası desteği sadece Batman'ın Sason ilçesine bağlı köylerde hayata geçiriliyor. Proje kapsamında ilçedeki 45 köyde toplam bin dönüm alandaki 200 adet çilek bahçesine destek verildi. Şu anda toplam 400 aile çilek bahçelerinden geçimini sağlıyor. Şimdi bu köylerde hasat zamanı. Merkezi Diyarbakır’da bulunan projenin koordinatörü Murat Akbaş ile ilçeye bağlı Yeniköy ve Kel Hasan köylerine gittik. Çilek tarlalarını dolaştık, köylülerle görüştük, sıkıntılarını, taleplerini dinledik.

Dağlar arasında çilek kokusu
 
Her iki köy dağlık bölgenin vadisinde kurulu. Geçmiş yıllarda tütün ekilen köylerde, şimdi tarlalardan çilek kokuları yayılıyor. Köyde, genç kadınlar, erkekler, çocuklar evlerinin önündeki tarlalarında çilek topluyor, kasalara dolduruyor. Çilekler, ya kentlerdeki meyve ve sebze hallerindeki komisyoncular tarafından alınıyor ya da Bingöl’deki çilek fabrikalarına gönderiliyor. Küçük çocuklar ise, topladıkları çilekleri kasalara doldurduktan sonra anayolun üstüne çıkarıp, satış yapıyor. Dört kilo ağırlığındaki bir kasa 10 TL’ye satılıyor. Çocuklar okul harçlarını çıkardıklarını anlatıyor. Köylülerin üretimle ilgili sıkıntıları yok değil. En büyük sıkıntıları dolu, don ve yağmurun hasatlarına verdiği zarar.

"Sera sistemine geçmek istiyoruz"
 

Üreticilerden 40 yaşındaki Ahmet Herdem’in talebi, çilek üretimi yapan diğer tüm köylülerin ortak dileği. Herdem; hasatlarının korunması için sera sistemine geçmek için bakanlıktan destek istiyor: “Geçen yıl 30 ton hasat kaldırdık. Bu yıl ise şu ana kadar 5-6 ton ancak kaldırabildik. Bu yıl don vurdu, ürünün yüzde 85’ini vurdu. Eğer tünel denilen sistemle çilekleri korumaya alırsak daha fazla üretim yaparız.”
Herdem’in anlatımına göre, 1990’ların başında koruculuk dayatmasıyla Aydın Nazilli İlçesi’ne göçetmek zorunda kaldılar. Ağabeyi ve kardeşleriyle birlikte 2006’da köylerine geri döndüklerini hatırlatan Herdem, “Çözüm süreciyle birlikte silah seslerini duymaz olduk. Eskiden çatışmalardan dolayı hayvancılık tarım yapamıyorduk. Ortam sakinleşti. Şimdi rahatlıkla yapabiliyoruz” diyor.

Herdem ağabeyi ve yeğeniyle birlikte 10 dönümlük tarlada üretim yapıyor. Aile, ilk hasadı geçen yıl kaldırdı. Ahmet Herdem’in aynı zamanda ortağı olan ağabeyi Naif Herdem, hasat zamanında geçici işçi çalıştıklarını anlatıyor. Günlük yevmiye 30 TL. İşçilere bir kasa da çilek veriliyor. Herdem, elektrik kesintilerine tepkili. “Elektrik kesiliyor, hasadı sulayamayınca zarar görüyor” diyor. Dört çocuk annesi Veliye Herdem ise, eskiden tütün tarlalarında çalıştığını hatırlatarak “Çilek daha kolay” diyor.
Çilek üretimiyle geri döndüler
 

Üreticilerden Mahmut Doğan, beş çocuk sahibi. 11'i erkek, üç kızkardeşi var. 1994’te köyleri boşaltılınca Doğan ailesi İstanbul’a göç etmek zorunda kaldı, 10 yıl sonra köyüne geri döndü. İki yıl önce çözüm süreciyle birlikte bir ağabeyi dışında diğer tüm kardeşleri de geri dönüş yaptı. 10 kardeş, şimdi15 dönüm tarlada iki yıldır çilek üretimi yapıyor.
 
Mahmut Doğan’a göre geri dönüşte; çatışmalı ortamın sona ermesi ve bölgede yaşanan huzurun etkisi büyük. Son iki yıldır yaptıkları çilek üretimi ise “İstanbul’da perişanlık”tan kurtulmalarını sağladı:

“O kadar çok perişanlık çektik ki, İstanbul’a tatile bile gitmem. Asla dönmem. Kirada oturuyorduk, faturalar vardı. Açlık sınırın altındaydık. Burada kira yok, fatura yok. Şimdi açlık sınırının üstüne çıktık. Ayrıca kendi işimizde çalışıyoruz. Yakalanan bu ortamı, barış sürecini kim bozarsa bozsun onun karşısında oluruz. Çözüm süreci köyümüzde çilek açtırdı. Asla geçmiş yıllara dönmek istemiyoruz.”
 

Köylülerden Şefik Doğan’ın sıkıntısı ise sadece bir dönüm arazisinin olması. Proje kapsamında üretim için iki dönümlük toprağa hibe veriliyor. Doğan, bu konuda bir formülün bulunmasını isteyerek “Çilek üretmek istiyorum ama arazim bu kadar” diyor.

"Çözüm süreciyle işimiz kolaylaştı"
 

Al Jazeera’ye konuşan koordinatör Murat Akbaş, çilek projesinin Bakan Mehdi Eker’in özel olarak ilgilendiği ve teşvik ettiği bir proje olduğunu söyledi. Akbaş, üç yıl önce Sason’un köylerinde öncelikli olarak yüzde yüz hibeli örnek bir bahçe oluşturduklarını söylüyor:
 
“Bu bahçeyi köylülere gösterdik. Hibe programı başlattık. O bahçe neticesinde insanlar gelip proje başvurusunda bulundular. Önceliğimiz kırsal alanı istihdam edilebilir, yaşanabilir yerler haline getirip o yerlere tekrardan tersine göçü oluşturmak.

Zorunlu göçle Batı illerine gidenler tekrardan topraklarına geri dönsünler ama nasıl? Biz köylülerin çalışabilecekleri yaşam alanları oluşturarak bunun yolunu açtık. Sason’u yeni baştan yarattık. Çözüm süreciyle birlikte işimiz daha da kolaylaştı. Huzur, güven ve emniyetle birlikte köyler insanların birincil yaşam alanı haline geldi."

 


Yorumlar (0)
8
açık
Günün Anketi Tümü
En Çok Sevdiğiniz Renk Hangisi?
Namaz Vakti 28 Şubat 2021
İmsak 06:09
Güneş 07:33
Öğle 13:22
İkindi 16:27
Akşam 19:00
Yatsı 20:19
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 26 57
2. Beşiktaş 25 54
3. Fenerbahçe 25 51
4. Trabzonspor 25 48
5. Hatayspor 26 45
6. Alanyaspor 26 42
7. Gaziantep FK 26 40
8. Karagümrük 26 40
9. Antalyaspor 26 34
10. Göztepe 25 32
11. Sivasspor 25 32
12. Konyaspor 25 31
13. Malatyaspor 26 31
14. Kasımpaşa 25 29
15. Rizespor 26 28
16. Kayserispor 25 25
17. Başakşehir 26 25
18. Erzurumspor 26 25
19. Denizlispor 26 21
20. Gençlerbirliği 25 21
21. Ankaragücü 25 20
Takımlar O P
1. Giresunspor 23 53
2. Samsunspor 23 49
3. Altınordu 24 44
4. İstanbulspor 23 43
5. Adana Demirspor 24 42
6. Ankara Keçiörengücü 23 38
7. Altay 23 38
8. Tuzlaspor 23 38
9. Bursaspor 23 31
10. Bandırmaspor 24 31
11. Ümraniye 24 31
12. Adanaspor 23 26
13. Menemenspor 23 26
14. Balıkesirspor 23 24
15. Boluspor 23 23
16. Akhisar Bld.Spor 23 19
17. Ankaraspor 23 14
18. Eskişehirspor 23 7
Takımlar O P
1. Man City 26 62
2. M. United 25 49
3. Leicester City 25 49
4. West Ham 26 45
5. Chelsea 25 43
6. Liverpool 25 40
7. Everton 24 40
8. Aston Villa 24 39
9. Tottenham 24 36
10. Leeds United 26 35
11. Arsenal 25 34
12. Wolverhampton 25 33
13. Crystal Palace 25 32
14. Southampton 25 30
15. Burnley 25 28
16. Brighton 26 26
17. Newcastle 25 25
18. Fulham 25 22
19. West Bromwich 26 17
20. Sheffield United 25 11
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 23 55
2. Barcelona 25 53
3. Real Madrid 24 52
4. Sevilla 24 48
5. Real Sociedad 24 41
6. Villarreal 24 37
7. Real Betis 24 36
8. Levante 25 32
9. Athletic Bilbao 24 30
10. Granada 24 30
11. Celta de Vigo 24 29
12. Valencia 24 27
13. Osasuna 24 25
14. Cádiz 24 25
15. Getafe 24 24
16. Eibar 25 22
17. Deportivo Alaves 24 22
18. Real Valladolid 24 21
19. Elche 23 21
20. Huesca 25 20