Mimar Sinan'ın Kayıp Arşivi'nin Bulunma Serüveni

Araştırmacı-yazar İbrahim Hakkı Konyalı’nın 75 yıldır kayıp olan Mimar Sinan eserleri arşivi, İBB Kültür A.Ş. tarafından tesadüfen bulunup kitaplaştırıldı. Kayıp eserin ortaya çıkarılma serüveni romanlara konu olacak türden.

Kültür-Sanat 27.08.2016, 13:44 10.05.2018, 23:08
Mimar Sinan'ın Kayıp Arşivi'nin Bulunma Serüveni

Otuz iki yıl önce yaşamını kaybeden araştırmacı-yazar İbrahim Hakkı Konyalı’nın 75 yıldır kayıp olan Mimar Sinan eserleri arşivi, İBB Kültür A.Ş. tarafından tesadüfen gün yüzüne çıkarıldı. “İbrahim Hakkı Konyalı’nın Kayıp Arşivinden İstanbul’da Mimar Sinan Eserleri” başlığını taşıyan arşiv belgelerinde, Mimar Sinan’a ait eserlerin Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki fotoğrafları ile Konyalı’nın anlatımlarına yer veriliyor. Belgelerde, Sinan’a ait eserlerin II. Dünya Savaşı yıllarında İstanbul’da yaşayan birtakım kişiler tarafından rant amaçlı olarak satılıp yıktırılmak istendiği ortaya konuluyor.

1896 yılında Konya’da dünyaya gelen ve 1984’te yaşamını kaybeden araştırmacı-yazar İbrahim Hakkı Konyalı, ömrünün büyük kısmını Mimar Sinan’ın İstanbul’da ihya ettiği eserleri araştırmakla geçirdi. Sinan’a ait eserlerin belge ve görsellerini toplamaya başlayan Konyalı, topladığı arşiv belgelerini 1940-1941 yılları arasında bir araya getirmeye karar verdi.

II. Dünya Savaşı’nın Avrupa’yı kasıp kavurduğu yıllarda, dönemin en kapsamlı Sinan eseri sayılan çalışma, birtakım siyasi nedenlerden ötürü yayımlanamadı. Ancak ne olduysa bundan sonra oldu. Konyalı’nın yıllar süren çalışmaları, bir araya getidiği arşiv belgeleri ve taslak eseri aniden ortadan kayboldu. 

Etiketsiz albüm

Araştırmacılar kayıp eserin peşine düşseler de bir türlü bulamadılar. Eserin izine altı ay önce tesadüfen rastlandı. İstanbul konulu çok sayıda görsel ve yazılı arşiv materyalini koleksiyonuna katan İBB Kültür A.Ş.’nin yetkilileri, altı ay önce gazeteci Faik Şenol’un arşivinde bulunan “İstanbul’da Mimar Sinan Eserleri” başlıklı iki fotoğraf albümü üzerinde çalışma yürütürken başka bir çalışmaya denk geldiler. Yapılan incelemeler sonucunda arşiv belgelerinin 1940-1941 yıllarında bir araya getirildiği ve Mimar Sinan’ın eserlerine ait arşiv görselleri olduğu anlaşıldı. Ancak ortada bir sorun vardı. Fotoğrafların altında, daktilo edilerek yapıştırılmış bilgiler bulunmasına rağmen, etiket kısmı kazınmış olduğundan albümlerin kime ait olduğu anlaşılamadı.

Kültür A.Ş. yetkilileri arşiv albümünün kime ait olduğunu ortaya çıkarmak için dikkatlerini fotoğrafların birçoğunda yer alan kişiye yöneltti. Kimi zaman elindeki kağıda not alan, kimi zaman eseri tetkik eden, kimi zaman da uzaktan görülen pardösülü, fötr şapkalı bu kişinin İbrahim Hakkı Konyalı olduğu tespit edildi. Araştırmalarını derinleştiren yetkililer, Atatürk Kitaplığı’nda bulunan B/33 numaralı Mimar Sinan’ın Eserleri adlı 473 varaklık yayımlanmamış bir çalışmaya daha ulaştılar. Albümde yer alan fotoğraflar ve Atatürk Kitaplığı’ndaki daktilo metinleri karşılaştırılınca, aynı döneme ait oldukları ve metinlerin de albümdeki fotoğraflar için hazırlandığı anlaşıldı.

Prof. Yücel onayladı

Ayasofya Müzesi eski müdürlerinden Prof. Dr. Erdem Yücel ile yapılan görüşmede Konyalı’nın böyle bir çalışma hazırladığı ancak daha sonra kaybolduğu öğrenilirken, söz konusu eserin Konyalı’nın kayıp arşivi olduğu tespit edildi.

Kültür A.Ş.nin kültür hayatımıza kazandırdığı eserde, Mimar Sinan’ın İstanbul’da inşa ettiği cami, mescit, türbe, kütüphane, hamam ve mektepleri yer alırken Sinan’ın dehası ile ilgili pek çok bilgiye yer verildi. Eserin, İstanbul’daki yıkımlara da ışık tutacağı, kaybolan ve zarar gören eserlerinin yeniden ihyasında eserden faydalanılacağı belirtildi.

“Enkazcıya satıldı”

Sinan’a ait eserlerin II. Dünya Savaşı yıllarında İstanbul’da yaşayan birtakım kişiler tarafından rant amaçlı olarak nasıl satılıp yıktırılmak istendiğinin örnekleri “İbrahim Hakkı Konyalı’nın Kayıp Arşivinden İstanbul’da Mimar Sinan Eserleri” adlı çalışmada Konyalı’nın sözleriyle şöyle anlatılıyor:

“Bu cami (Emir Buhari Camii) Edirnekapı dışında, Kemal Paşazade Türbesi’nin biraz ilerisinde ve giderken soldadır. Sinan’ın bu kıymetli eserini, ben camiyi tetkik ederken 15 Mart 1941 yılında yıkıyorlardı. Son şeyhi olan Hafız Mehmed Emin Efendi, 1939 senesi 13 Nisan’ında ölmüştür.

Oğlu ve mabedin mütevellisi Hafız Ahmed Efendi de yıkılma ameliyesine nezaret ediyor, mabedin avlusundaki meşrutanın da ahşap evine bahçe çıkacağı sevincini taşıyordu. Birinci Umumi Harp senelerinde Metris Kışlası önünde Ramazan topu atılırken, çok barut konduğu ve fazla sıkılandığı için top patlamış ve parçalar caminin pençelerine girerek çatısını kesmiş ve yıkmıştır.

İşte bundan sonra cami, bir daha tamir edilmemiş ve nihayet Enkazcı Kadri’ye satılarak yıktırılmıştır. Yıkma esnasında, kıble tarafında bulunan Türk ulularına ve âlimlerine ait birçok kıymetli mezar taşlarının da kırıldığını gözlerimle gördüm. Maalesef bu tahribe mani olamadım.”

“Sinan’a ait olduğunu haykırdım”

“Bu hamam (Merkez Efendi Hamamı), Mimar Sinan tarafından yapılmıştır. Hamam tektir, göbek taşının etrafında dört kapalı halvet ve üç açık yıkanma yeri bulunur. Sinan’ın yaptığı Merkez Efendi Hamamı, Merkez Efendi Camii’nin evkafındandı. Birçok hamam gibi o da hususi ellere geçmiştir. İki sene evvel son sahibi tarafından 1300 liraya yıkıcı Kayserili Şevket’e satılmıştır. Enkazcı, bu abideyi yıkıyordu. Bu mamureyi tetkik ederken yıkma ameliyesine şahit oldum. Bir gazetede yaptığım neşriyatla bu hamamın Sinan’a ait olduğunu haykırdım. Bu suretle yıkılmasına mani oldum.”

Milliyet - MERT İNAN



Yorumlar (0)
21
hafif yağmur
Günün Anketi Tümü
En Çok Sevdiğiniz Renk Hangisi?
Namaz Vakti 08 Mayıs 2021
İmsak 04:04
Güneş 05:47
Öğle 13:06
İkindi 16:59
Akşam 20:15
Yatsı 21:50
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 37 81
2. Fenerbahçe 37 76
3. Galatasaray 37 75
4. Trabzonspor 37 64
5. Sivasspor 37 58
6. Alanyaspor 38 57
7. Hatayspor 37 57
8. Gaziantep FK 37 54
9. Göztepe 37 51
10. Karagümrük 37 51
11. Konyaspor 37 45
12. Rizespor 37 45
13. Antalyaspor 38 43
14. Başakşehir 37 43
15. Malatyaspor 37 41
16. Kasımpaşa 37 40
17. Kayserispor 37 39
18. Ankaragücü 37 38
19. Erzurumspor 38 37
20. Gençlerbirliği 37 35
21. Denizlispor 37 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 33 67
2. Giresunspor 33 67
3. Samsunspor 33 67
4. İstanbulspor 33 61
5. Altay 33 60
6. Altınordu 33 57
7. Ankara Keçiörengücü 33 55
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 33 47
10. Bursaspor 33 46
11. Bandırmaspor 33 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 33 35
14. Adanaspor 33 34
15. Menemenspor 33 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 33 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 34 80
2. M. United 33 67
3. Leicester City 35 63
4. Chelsea 34 61
5. West Ham 34 58
6. Tottenham 34 56
7. Liverpool 33 54
8. Everton 33 52
9. Arsenal 34 49
10. Aston Villa 33 48
11. Leeds United 34 47
12. Wolverhampton 34 42
13. Newcastle 35 39
14. Crystal Palace 33 38
15. Brighton 34 37
16. Southampton 33 37
17. Burnley 34 36
18. Fulham 34 27
19. West Bromwich 34 26
20. Sheffield United 34 17
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 34 76
2. Real Madrid 34 74
3. Barcelona 34 74
4. Sevilla 34 70
5. Real Sociedad 35 56
6. Villarreal 34 52
7. Real Betis 34 51
8. Granada 34 45
9. Athletic Bilbao 34 45
10. Celta de Vigo 34 44
11. Osasuna 34 40
12. Cádiz 34 40
13. Levante 34 38
14. Valencia 34 36
15. Getafe 34 34
16. Deportivo Alaves 34 31
17. Real Valladolid 34 31
18. Huesca 34 30
19. Elche 35 30
20. Eibar 34 26