Kıblede Hata ve Kıble Tespiti Hakkında Detaylı Bilgiler

Kıblede hata ettiğini fark eden kimse namazda iken yönünü değiştirebilir mi? Kıble tespiti hakkında detaylı bilgi verir misiniz? İşte, Kıble Hakkında Sorularla İslamiyet sitesine gelen sorunun cevabı...

Faydalı Bilgiler 23.02.2019, 15:50 23.02.2019, 15:56 Nurselin Kaba
Kıblede Hata ve Kıble Tespiti Hakkında Detaylı Bilgiler

Değerli kardeşimiz,

Resûlullah (A.S.) Efendimiz ümmetine bu konuda şöyle buyurmuştur:
«Size bir şey ile emrettiğim zaman, onu gücünüzün yettiği nispette yerine getirin.» (Fıkhü's-Sünne / Seyyid Sabık.)

Kıbleyi belirlemekte soracak kimse bulamadığında ictihad edip bulmaya çalışır. Namaz kıldıktan sonra başka cihete yöneldiğini anlarsa, artık namazı iade etmez. Ama namazda iken bunu fark eder, namazı bozmadan yön değiştirir.

Yanında bulunduğu bölge halkından ve aynı zamanda kıbleyi bilenlerden bir kimse bulunduğu halde, sormayıp kendi içtihadına göre namaz kılar, sonra kıbleye yönelmediğini anlar veya kendisine bu hususta bilgi verilirse, namazı iade etmesi gerekir. Bu bakımdan öyle hallerde kıbleyi sormadan namaza durmamalıdır. (Şerh-i Tahavi - Münyetü'l-Musallî.) (Celal Yıldırım, Kaynaklarıyla İslam Fıkhı, Uysal Kitabevi: 1/220)

a. Namazda Kıbleye Yönelmekle İlgili Hükümler:

Namaz farz olsun, nafile olsun bütün çeşitleriyle ancak kıbleye yönelerek kılınırsa caiz olur. Cenaze namazı ve Tilâvet Secdesi de böyledir. Bunda ittifak vardır. Kıble, Mekke'de oturanlar için Kâ'be'nin kendisidir. Mekke dışında olanların ise kıblesi Kâ'be cihetidir.

Mescid-i Haram'a yönelerek namaz kılmak hem Kitap, hem Sünnet, hem icmâ' ile sabit olmuştur.

Kur'ân-ı Kerîm de :

«Artık yüzünü Mescid-i Haram semtine çevir; bulunduğunuz yerde yüzlerinizi o yöne çevirin.» (Bakara Sûresi, 2/144.) Buyurulmuştur.

Hadîs-i Şerifte : Zeyd oğlu Üsâme (R.A.) diyor ki:

"Resûlullah (A.S.) Beytullah'ın içine girince her tarafını dolaşarak dua etti, namaz kılmadı. Dışarı çıkınca bu kez iki rekat namaz Kabe'ye yönelerek kıldı ve: «İşte bu kıbledir.» buyurdu." (Buharı – Müslim.)

Mekke'de oturanlar Kâbe’ye yöneldiklerinde mutlaka onu görmeleri gerekmez; aralarında duvar, ev ve benzeri engeller bulunabilir. Ne var ki namaza yöneldiklerinde aradaki duvar ya da engel kalktığında yüzlerinin en az Kâbe semtine rast gelmesi gerekir. (Fetavâ-yi Kaadıhan - El-Kâfi - Et-Tebyin / Zeylal.)

Mekke dışında oturanların kıblesi, fukahaya göre Kâbe cihetidir. Sahih olan da budur.

b. Ancak Kâbe Ciheti Ne ile Bilinebilir:

a) Kasaba ve şehirlerde camilerdeki mihraplar ve minarelerin şerefeye açılan kapısıdır.
b) Camilerden uzak bir semtte ise yerli halktan sormak gerekir.
c) Yanında pusula taşıyor ve manyetik sapmaları da hesaba katmasını biliyorsa, onunla kıbleyi tayin eder.

c. Deniz Ya Da Çölde Bulunanlara Gelince:

a) Yanlarında pusula varsa onunla tespit ederler.
b) Pusula yoksa güneşli bir havada bulunuyorlarsa, bulundukları yerin kuzey, ya da güney yarımkürenin nerede olduğunu hesaplayarak güneşe göre kıbleyi tayin ederler. Geceleyin ise yıldızlarla tespite çalışırlar.
c) Bunlardan hiçbiri mümkün olmadığında ictihad edip kanaatlerine göre bir tespit yaparak namaz kılarlar.

Cabir bin Abdullah (R.A.) diyor ki:

Resûlullah (A.S.) Efendimiz, içinde benim de bulunduğum bir heyeti bir tarafa gönderdi. Gece çok karanlık olduğundan kıbleyi tayin edemedik. Herkes kendi ictihad ve kanaatine göre yönelerek namazını kıldı ve yöneldiği cihete bir çizgi çekti. Sabah olunca ayrı ayrı yönlere yönelip namaz kıldığımızı gördük. Dönüşümüzde durumu Resûlullah (asv)'a bildirdiğimizde bir şey söylemedi. Fakat çok geçmedi ki şu âyet indi:

“Doğu da Allah'ındır, Batı da... Nereye dönerseniz Allah'ın vechi oradadır.” (Dâre - Kutni : Câbir bin Abdülah (R.A.)'den - Bakara Suresi, 2/115.)

Kıble tespitinde muteber olan, Beytullah'ın bulunduğu yere yönelmektir, binanın kendisine değil. O halde rakım itibariyle Kâbe’den çok yüksek ya da çok alçak bir yerdeki binanın kendisine yüz çevirmek mümkün değildir. Ama Beytullah'ın bulunduğu yere yönelmek kâfidir. Çünkü Kâbe, yerden aynı doğrultuda yedi kat göklere kadar kıble olarak kabul edilmiştir. Bu bakımdan Kâbe’nin damında namaz kılmaya cevaz verenler çoğunluktadır. Şöyle ki; Kâbe’nin üstüne çıkan kimse nereye yönelirse yönelsin, kıbleye yüz çevirmiş sayılır.

Günümüzde 10–15 kilometre yüksekte uçan uçaklarda namaz kılmak gerektiğinde, elbetteki Kâbe’nin binasına yönelmek mümkün değil, ama Kâbe’nin sözünü ettiğimiz yukarıya, yani göğe yükselen doğrultusuna yönelmek yeterlidir. Gerçi müctehid imamlar bu yolda ictihadda bulunurken henüz uçak ve benzeri vasıtalar icat edilmemiştir. Ama onlar rakım itibariyle çok yüksek ya da çok alçak yerleri düşünerek bu yolda tatmin edici bir ictihadda bulunarak kolaylık getirmişlerdir.

ç. Kıbleye Yönelemeyecek Kadar Hasta Ne Yapar?

Kıbleye yönelemeyecek kadar hasta ya da âciz olan kimse, kendisini yöneltecek kimse bulamazsa, bulunduğu şekilde niyet edip namazını kılar. Yüzünün yöneldiği cihet doğu ya da batı bile olsa yine caizdir. Çünkü namazdan maksat Kâbe değildir. Kâbe Allah'a ibâdette birliği sağlamak, ibâdete bir resmiyet kazandırmak ve gelişigüzel durup namaz kılmayı önlemek içindir. Tabii bunun daha birçok esrar ve hikmetleri de vardır. Bir şartın düşmesiyle diğer şartlar düşmez. Nasıl ayakları kesik bir adam hakkında abdestin sadece üç farzı uygulanıyor ve bununla namaz kılmak caiz oluyorsa, Kıbleye yönelme imkânı olmadığında da durum buna benzer. Yani şartlardan biri -imkânsızlık devam ettikçe- kalkmış sayılır.

Bunun gibi ağır yaralı, ya da fazla rahatsız bulunan kimseyi kıbleye çevirecek adam bulunuyor, fakat çevrildiği takdirde ağrı ve sızının artacağı biliniyorsa, yine de bulunduğu şekilde yüzü hangi cihete gelirse gelsin, namazını kılar. Sahih olan da budur.

Düşman ya da bir canavar korkusundan kıbleye yönelme imkânı olmayan kimse hangi yöne dönebiliyorsa öylece namazını kılar. Hırsızdan da korkulduğunda aynı hüküm câridir.

Denizde küçük bir kayık üzerinde, denge bozulup boğulma tehlikesi olduğu zaman herhangi bir yöne doğru namaz kılınabilir.

d. Hayvan Sırtında Namaz Kılan Kimse;

Bir özründen dolayı yere inip namaz kılamayan kimse binmiş olduğu hayvan üzerinde kıbleye yönelerek namaz kılması şart değildir. Mümkün olduğu şekilde hangi cihet olursa olsun niyet edip namazını kılar. Nafile namazların hayvan üzerinde kılınması için bir özrün bulunması şart değildir. (Et-Tebyîn - Münyetü'l-Musalli - Fetâvâ-yi Hindiyye.)

e. Gemide Namaz Kılarken:

Gemide namaz kılan kimse -ister farz, ister sünnet, ister vâcib olsun- bütün namazlarda kıbleye yönelerek kılması gerekir. Rasgele bir cihete yönelip kılması caiz değildir. Bu bakımdan namaz kılarken gemi yön değiştirecek olursa, o da namazını bozmadan kıbleye döner ve namazını böylece tamamlar. (El-Hulasa - Şerh-i Münyeti'l-Musalli.)

Gemide kıblede şüpheye düşer, soracak kimse bulamazsa, ictihad ederek kıbleyi bulur, öylece namaz kılar. (El-Hidâye / Merğinâni.)

Âmir bin Rebia diyor ki:

«Resûlullah (A.S.) Efendimizi devesi üzerinde yol alırken namaz kılıyor, deve ne yöne doğru gidiyorsa o da oraya doğru yöneliyordu.» (Buharı - Müslim : Âmir bin Rabia (R.A.)den.) Buharî bu hadisin sonuna şu cümleyi de rivayet yoluyla tespit edip koymuştur : «Rükû ve secdeleri baş işaretiyle yerine getiriyor.»

Bunun sebebi açıktır; İslam güç getirilmeyecek teklif getirmemiştir. Gemide kıbleye yönelmek mümkündür, ama küçük bir kayıkta veya bir deve ve at üzerinde bu mümkün değildir. Mümkün olsa bile çok sıkıntılı olur. Bu bakımdan Resûlullah (A.S.) Efendimiz ümmetine bu konuda şöyle buyurmuştur:

«Size bir şey ile emrettiğim zaman, onu gücünüzün yettiği nispette yerine getirin.» (Fıkhü's-Sünne / Seyyid Sabık.)

Kıbleyi belirlemekte soracak kimse bulamadığında ictihad edip bulmaya çalışır. Namaz kıldıktan sonra başka cihete yöneldiğini anlarsa, artık namazı iade etmez. Ama namazda iken bunu fark eder, namazı bozmadan yön değiştirir.

Yanında bulunduğu bölge halkından ve aynı zamanda kıbleyi bilenlerden bir kimse bulunduğu halde, sormayıp kendi içtihadına göre namaz kılar, sonra kıbleye yönelmediğini anlar veya kendisine bu hususta bilgi verilirse, namazı iade etmesi gerekir. Bu bakımdan öyle hallerde kıbleyi sormadan namaza durmamalıdır. (Şerh-i Tahavi - Münyetü'l-Musallî.)

g. Çölde Namaz Kılarken:

Çölde namaz kılarken kıbleyi belirlemekte güçlük çıkar, fakat orada iki kişi hazır bulunur, onlar da ora yerlisi olurlarsa o takdirde onların göstereceği yöne doğru namaz kılar.

Şayet o iki kişi de onun gibi yolcu bulunuyorsa, onlardan sormasına gerek yoktur, kendi kanaatine göre kıble cihetini tahmin ederek namaz kılar.

Boş arazide kıbleyi belirlemekte şüpheye düşmeden namazını kılar, sonra şüpheye düşerse, yanlış cihete yöneldiğini kesin olarak bilinceye kadar kıldığı namaz caizdir. Şüpheyle artık amel edilmez.

Namazda iken hata ettiğini anlarsa, fukahadan bir kısmına göre, yeniden namaz kılar. Yine namazda iken kıbleyi belirlemekte isabet ettiğini anlarsa, sahih olan kavle göre, namazını tamamlar, yeniden kılmaz.

Kıble konusunda şüpheli olur, fakat araştırmadan rasgele bir cihete yönelerek namaz kılar ve namazda iken ya isabet, ya da hatâ ettiğini anlarsa, o namazı bozup yeniden kılması gerekir. Namazı bitirdikten sonra hata yaptığını anlarsa, yine iade etmesi vâcibdir. Namazdan sonra kıbleye isabet ettiği belirlenirse, artık namazı iade etmesine gerek kalmaz. 

h. Kıbleyi Tayin Etmekte Zorluk Çekerse :

Kıbleyi bulmakta zorluk çeker ve ictihad ederek araştırmada bulunur, fakat bir kanaate varamazsa, bu hususta üç görüş vardır:

1. Dört cihete yönelerek namazını tamamlar.
2. Namazı geciktirir.
3. İsterse kılar, isterse geciktirir.
Ama en doğru olan, namazı geciktirmeyip kılmasıdır.

Geceleyin çölde yıldızlarla yön tayin edebiliyorsa, ictihad edip bir kanaat yürütmesine gerek yoktur, yıldızlara göre kıbleyi belirleyip namazını kılar. Tıpkı şehirde mihrabı görüp o cihete namaz kılması gibi. 

i. Mihrabı Olmayan Bir Mescide Giren Kimse:

Mihrabı olmayan bir mescide girer, kıblenin ne yanda olduğunu tespit edemediği için kendine göre bir kanaat yürüterek namaz kılar, sonra hata yaptığını anlarsa, o namazı iade etmesi gerekir.

Çünkü kıblenin hangi cihette olduğunu ehlinden sormaya gücü vardır. Ama namazdan sonra isabet ettiği belli olursa, artık iadeye gerek yoktur.

Mescide girip kıbleyi belirlemekte zorluk çeker, çevredeki insanlardan sorduğunda onlar cevap vermezlerse, kendine göre bir kanaat yürüterek namazını kıldıktan sonra kıbleye hata etti anlaşılırsa, artık iade etmesine gerek kalmaz. Çünkü namaza durmadan önce çevredeki insanlara sormuş, cevap alamamıştı.

j. Geceleyin Karanlık Bir Camide Namaz Kılan Kimse:

Geceleyin karanlık bir camide namaz kılarken, kendine göre kanaat yürüterek kıbleye yönelir ve sonra başka cihete yöneldiği anlaşılırsa, kıldığı namaz tamamdır, iadesi gerekmez. Çünkü gece karanlıkta kıbleyi öğrenmek için başkasının kapısı çalınmaz.

Bu durumdaki adam bir rekâtını kendi yürüttüğü kanaatine göre kıldıktan sonra görüş ve kanaati değişir, bu kez namazı bozmadan başka bir cihete döner, bir rekât kıldıktan sonra yine ilk yöneldi cihetin doğru olduğu kanaatine vararak tekrar o yöne döner ve böylece namazını tamamlarsa, ne lâzım gelir?

Fukahanın ileri gelenleri bu meselede farklı görüşe sahiptirler:

Kimine göre, ilk yöneldiği tarafa doğru yönelir ve namazını tamamlar. Kimine göre namaza yeniden başlar. (Fetâva-yi Kadıhan - Fetâvâ-yi Hindiyye.)

Çölde bir adam kendi kanaatine göre kıbleyi tahmin edip namaza başladıktan sonra bir başka adam hiç bir araştırma yapmadan, kanaat yürütmeden ona uyarsa, imam olan adam eğer kıbleye isâbet etmişse, ikisinin de namazı caizdir. Hata ettiği anlaşılırsa, imamın namazı tamamdır, ona uyan kimsenin iade etmesi gerekir. (El-Hulâsa.)

k. Mekke'de Tutuklu Bulunan Kimse:

Mekke'de tutuklu bulunan kimse, kıbleyi bilmiyor, soracak bir kimse de bulamıyor ve bu nedenle kendisi kanaat yürüterek namaz kılıyor, sonra hatâ ettiğini anlıyorsa, İmam Muhammed'e göre, iade etmesi gerekmez. Kıyasa en uygun olanı da budur.

Medine'de tutuklu olanın da durumu böyle olursa hüküm aynıdır.

Kıbleyi belirlemekte şüpheden kurtulamıyor ve böylece her rekâtta bir cihete dönerek namazını tamamlıyor; dört rekâtta dört yönelmiş oluyorsa İmam Muhammed'e göre caizdir. (Fetava-yi Kadıhan.)
A'ma bir kimse bir rekât namaz kıldıktan sonra biri gelir de onu kıbleye çevirir ve öylece ona uyarsa, caiz olur mu?

Eğer a'ma namaza başlamadan kıbleyi sorup öğrenecek kimse bulduğu halde sormadan namaza durmuşsa, her ikisinin de namazı bozulmuştur, yeniden kılmaları gerekir. Soracak kimse bulamamış ve öylece namaza durmuşsa, imam olan a'manın namazı caiz, ona uyanın namazı fâsiddir. (Fetâvâ-yi Hindiyye.)

m. Kıbleyi Belirleyemeyen Cemaat:

Karanlık bir gecede ya bir evde, ya da çölde kıbleyi belirleyemeyen bir cemaat, yanlarında âdil (güvenilir) bir kimse varsa ona sorarlar veya kıbleyi tayin edecek pusula ya da benzeri bir imkân bulunursa, onunla yetinerek namaz kılarlar. Bunlardan hiçbiri bulunmaz ve herkes kendine göre bir kanaat yürüterek kendi başına namaz kılarsa, ister kıbleye yönelmekte isabet etmiş olsunlar, ister olmasınlar, hepsinin de namazı caizdir. Cemaatle kılmışlarsa, imamın önüne geçen ve namazda imama muhalefet ettiğini bilen kimse hâriç diğerlerinin namazı yine caizdir.

Tilâvet secdesi için de kıbleyi belirlemek konusunda kesin bir alâmet ve bilgi yoksa kanaat yürütmek caizdir. (Siracülvehhac / Helvanı.)

n. Kâbe'nin İçinde Cemaatle Namaz Kılarlarsa:

Kâbe’nin içinde cemaatle namaz kılarlarken imamın çevresinde yer alırlarsa, arkası imamın arkasına ya da yüzü imamın arkasına rastlayanların namazı caizdir. İmam ile yüz yüze gelmeleri halinde kerahetle caizdir. Ancak arkası imamın yüzüne doğru gelen cemaatin namazı caiz değildir. (Cevhere-i Neyyire - Siracülvehhac / Helvanî.)

İmam, Kâbe’nin içinde durur, cemaat de Kâ'be’nin etrafında halka olup namaz kılacak olurlarsa, Kâ'be’nin kapısı açık bulunması gerekir. Aksi halde caiz olmaz.

Kadın, Mescid-i Harâm'da imamın hizasında durur ve aynı cihete yönelerek imama uyar, imam da imamete niyet getirirse, imamın namazı fâsid olur. Ama kadın ona uymaz veya başka bir cihete yönelirse, imamın namazı bozulmaz.

Tam Kâ'be binasının içinde her rekâtı bir duvara yönelerek dört rekât namazı böylece dönmek suretiyle kılan kimsenin namazı caiz değildir. Çünkü ilk yöneldiği cihetin kıble olup olmadığında bir tereddüt ya da şüphesi yoktur. Kâbe’nin içinde nereye yönelirse kıble orasıdır.

(Celal Yıldırım, Kaynaklarıyla İslam Fıkhı, Uysal Kitabevi: 1/216-223)

Selam ve dua ile...

Kaynak: Sorularla İslamiyet



Yorumlar (0)
15
açık
Günün Anketi Tümü
En Çok Sevdiğiniz Renk Hangisi?
Namaz Vakti 28 Mayıs 2024
İmsak 03:35
Güneş 05:29
Öğle 13:06
İkindi 17:05
Akşam 20:34
Yatsı 22:19
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 38 102
2. Fenerbahçe 38 99
3. Trabzonspor 38 67
4. Başakşehir 38 61
5. Kasımpasa 38 56
6. Beşiktaş 38 56
7. Sivasspor 38 54
8. Alanyaspor 38 52
9. Rizespor 38 50
10. Antalyaspor 38 49
11. Gaziantep FK 38 44
12. A.Demirspor 38 44
13. Samsunspor 38 43
14. Kayserispor 38 42
15. Hatayspor 38 41
16. Konyaspor 38 41
17. Ankaragücü 38 40
18. Karagümrük 38 40
19. Pendikspor 38 37
20. İstanbulspor 38 16
Takımlar O P
1. Eyüpspor 34 75
2. Göztepe 34 70
3. Sakaryaspor 34 60
4. Bodrumspor 34 57
5. Ahlatçı Çorum FK 34 56
6. Kocaelispor 34 55
7. Boluspor 34 53
8. Gençlerbirliği 34 51
9. Bandırmaspor 34 50
10. Erzurumspor 34 44
11. Ümraniye 34 43
12. Manisa FK 34 40
13. Keçiörengücü 34 40
14. Adanaspor 34 39
15. Şanlıurfaspor 34 38
16. Tuzlaspor 34 38
17. Altay 34 10
18. Giresunspor 34 7
Takımlar O P
1. M.City 38 91
2. Arsenal 38 89
3. Liverpool 38 82
4. Aston Villa 38 68
5. Tottenham 38 66
6. Chelsea 38 63
7. Newcastle 38 60
8. M. United 38 60
9. West Ham United 38 52
10. Crystal Palace 38 49
11. Brighton 38 48
12. Bournemouth 38 48
13. Fulham 38 47
14. Wolves 38 46
15. Everton 38 40
16. Brentford 38 39
17. Nottingham Forest 38 32
18. Luton Town 38 26
19. Burnley 38 24
20. Sheffield United 38 16
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 95
2. Barcelona 38 85
3. Girona 38 81
4. Atletico Madrid 38 76
5. Athletic Bilbao 38 68
6. Real Sociedad 38 60
7. Real Betis 38 57
8. Villarreal 38 53
9. Valencia 38 49
10. Deportivo Alaves 38 46
11. Osasuna 38 45
12. Getafe 38 43
13. Celta Vigo 38 41
14. Sevilla 38 41
15. Mallorca 38 40
16. Las Palmas 38 40
17. Rayo Vallecano 38 38
18. Cadiz 38 33
19. Almeria 38 21
20. Granada 38 21