Sürekli Yaşayıp Fark Etmediğimiz Plasebo Etkileri

İnsan beyninin ne denli ilginç olduğu gösteren plasebo etkisi, aslında günlük yaşantımız içinde de farklı şekillerde karşımıza çıkmakta.

Yaşam 09.03.2017, 11:32 09.03.2017, 12:50
Sürekli Yaşayıp Fark Etmediğimiz Plasebo Etkileri

Literatürdeki tanımı ile "farmakolojik olarak etkisiz bir ilacın telkine dayalı bir etki ortaya çıkarma hali" olarak karşımıza çıkan Plasebo Etkisini daha önceden mutlaka duymuşsunuzdur.

Eğer tırnak içinde verdiğimiz tanımı tam anlayamadıysanız, plasebo etkisini şöyle basit bir örnek ile de anlatabiliriz; başı ağrıyan bir arkadaşınıza, "piyasadaki en iyi ağrı kesici budur, 2 dakikada baş ağrını geçirir" diye naneli şeker verdiğinizi düşünün. Arkadaşınız, aldığı şeyin son derece etkili bir ağrı kesici olduğunu düşünecek ve beynindeki koşullanma ve beklenti, gerçekten de baş ağrısının kesilmesine yarayacaktır. İşte burada ortaya çıkan durum plasebo etkisi oluyor.

Fakat plasebo etkisi her ne kadar tıp ile özdeşleştirilmiş olsa da günlük yaşantımızda yaptığımız, kullandığımız şeylerde bu durumu görmek aslında mümkün. İşte birkaç örnek ile günlük yaşantımızda farkında olmadığımız plasebo etkileri:

'Yüklenme (Loading)' Çubukları

Program yüklemeden sosyal medyada durum paylaşmaya, ya da uygulama güncellemeye kadar pek çok şeyde karşımıza çıkan bu çubukların %70'i, aslında pek çok programcının dediğine göre aslında sadece görüntü amaçlı. Görüntü amaçlı olmalarına karşın bu çubukların kullanılmasının nedeni ise kullanıcıların hiçbir şey görmeden bekleyip sıkılmalarını engellemek.

Asansördeki Kapı Kapatma Düğmeleri

Plasebo etkisinin sadece tıpta kullanılmadığını gösteren bir örnek olarak karşımıza çıkan asansör kapısı düğmeleri, mekanik plasebo denilen şeye örnek olarak da karşımıza çıkıyor. Muhtemelen denk gelmişsinizdir; asansöre binip kapı kapanması için düğmeye bastığınızda çoğu zaman ilk seferde kapanmaz. Sizde birkaç kez denersiniz ve anca o zaman işe yarar. İşte bunun sebebi, aslında o düğmenin hiçbir işe yaramayışındandır. Çoğu asansörde kapı kapanması için standart bir süre mevcut ve bu asansörlerdeki kapı kapatma düvmeleri aslında bir işlev barındırmıyor.

Trafik ışıklarında yayalar için bulunan karşıya geçme butonu

Özellikle yaya trafiğinin yoğun olduğu trafik ışıklarının direklerinde, "karşıya geçmek için lütfen düğmeye basın" şeklinde konuşan yardım sever sistemlere denk gelmişsinizdir. Düğmeye basarsınız, ona göre de ışık yayalar için yeşil olur. Aslında bu da mekanik plaseboya güzel bir örnek. Trafik ışıkları, çevrelerindeki diğer trafik ışıkları ile belli bir süre ve öncelik ayarı ile çalışmakta. Yani her yaya karşıya geçmek için bu düğmeye bastığında araçlara kırmızı yansaydı o düzen, zaman farkı falan olmazdı. O sebeple siz düğmeye bastıktan birkaç saniye sonra yeşil yanıyorsa aslında siz bastığınız için değil, kendi zamanı geldiği için yanıyor.

Termostat Düğmeleri

Özellikle ofislerde bulunan oda termostatları da diğer örneklerdeki gibi aslında koca bir yalan. Oda çok sıcak ya da soğuk oluyor, sizde bu cihazın düğmesinden o sıcaklığı ayarlayarak istediğiniz dereceye getiriyorsunuz. Aslında ofislerde ya da termostat düğmelerinin olduğu bekleme salonu gibi yerlerde genellikle merkezi ısıtma/soğutma sistemleri kullanılmakta ve böyle bir durumda odaların ayrı ayrı ısıtılması gibi bir durum pek mümkün değil. İşte bu nedenle 'dummy' yani 'aptal termostat' denilen cihazlar kullanılıyor. Bu termostatlar aslında bir işe yaramadığı gibi bazırlarında kullanan kişiye içerdeki havanın değişim gösterdiği hissini vermek için fan sesi bile eklenmekte.

Parlak, turuncu iş yeleği

Aslında bu etkiyi kendiniz de deneyebilirsiniz. Bu yeleklerden birini üstünüze giyin, elinize eldivenlerini takın ve durduk yere elinizdeki hilti ile asfalta girişip kırmaya başlayın. Muhtemelen kimse gelip "ne yapıyorsun?" diye sormayacaktır.

Kahvenin uykuyu açması

Özellikle üniversite öğrencisi arkadaşlar bu olaya sık sık başvurmaktalar. Ertesi güne sınavı olan, ödev vermesi gereken çoğu öğrenci, uyanık kalmak için kendini kahveye vurur ve halk arasında da kahvenin uyku açtığı yönünde bir kanı vardır. Fakat, aslında bu şeyin doğruluğunu kanıtlayan bilimsel bir dayanak bulunmamakta. Aksine, bu konu ile alakalı yapılan bir araştırmada kafeinin sizi uyanık tutmadığı, sadece kafein seviyesinin düşmesinden kaynaklanan yorgunluğun etkilerinin terse çevrildiği saptanmış. Yani kahve, kafein seviyesinin düşmesinden kaynaklı olan yorgunluğunuzu almayı başarsa da uyku ihtiyacınızda bir değişme sağlamıyor.

Halter kaldırırken yardım almak

Bunu bizzat kendim de daha önceden test etmiştim ve gerçekten de doğru diyebilirim. Özellikle arkadaşı ile aynı spor salonunda çalışanlar bilir; bench press yapan kişiye diğer kişi yardım etmek için halterin orta kısımlarından tutar ve kaldırma esnasında halteri destekler. Aslında halterin ağırlığı da göz önünde bulundurulduğunda yardım eden kişinin kaldırma işlemine neredeyse hiç katkısı olmadığı söylenebilir. Parmaklar halterin altına konmuştur ancak bench press yapan kişi aslında halteri yine kendi başına kaldırmaktadır.



Yorumlar (0)
12°
açık
Günün Anketi Tümü
En Çok Sevdiğiniz Renk Hangisi?
Namaz Vakti 24 Ocak 2021
İmsak 06:46
Güneş 08:15
Öğle 13:21
İkindi 15:54
Akşam 18:18
Yatsı 19:41
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 19 41
2. Galatasaray 20 39
3. Fenerbahçe 19 39
4. Gaziantep FK 19 34
5. Trabzonspor 20 33
6. Alanyaspor 19 31
7. Hatayspor 19 31
8. Karagümrük 20 30
9. Malatyaspor 20 27
10. Antalyaspor 20 26
11. Göztepe 19 25
12. Rizespor 20 25
13. Sivasspor 19 24
14. Başakşehir 20 24
15. Konyaspor 20 23
16. Kasımpaşa 19 22
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 20 19
19. Ankaragücü 19 18
20. Erzurumspor 20 17
21. Denizlispor 20 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 18 38
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 18 31
6. Ankara Keçiörengücü 18 31
7. Bursaspor 18 30
8. Tuzlaspor 18 30
9. Altınordu 17 28
10. Bandırmaspor 18 27
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 18 20
13. Boluspor 18 19
14. Akhisar Bld.Spor 18 16
15. Menemen Belediyespor 17 16
16. Balıkesirspor 18 16
17. Ankaraspor 18 10
18. Eskişehirspor 18 4
Takımlar O P
1. M. United 19 40
2. Man City 18 38
3. Leicester City 19 38
4. Liverpool 19 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Aston Villa 17 29
9. Chelsea 19 29
10. Southampton 18 29
11. Arsenal 19 27
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Burnley 18 19
16. Newcastle 19 19
17. Brighton 19 17
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 17 44
2. Real Madrid 19 40
3. Barcelona 19 37
4. Sevilla 19 36
5. Villarreal 20 34
6. Real Sociedad 20 31
7. Granada 20 28
8. Real Betis 20 27
9. Cádiz 20 24
10. Levante 19 23
11. Getafe 18 23
12. Celta de Vigo 19 23
13. Athletic Bilbao 18 21
14. Valencia 19 20
15. Real Valladolid 20 20
16. Eibar 19 19
17. Osasuna 20 19
18. Deportivo Alaves 20 18
19. Elche 18 17
20. Huesca 20 13